Schoonnmakende (sanerende) ooroperaties worden gebruikt bij oorontstekingen. Oorontstekingen kunnen accuut of chronisch zijn, voor elk type oorontsteking is er een eigen behandeling.
De werking van het oor
Het oor is globaal onder te verdelen in:
De uitwendige gehoorgang.
Het trommelvlies met daarachter het middenoor. Hierin bevinden zich drie gehoorbeentjes, die samen de gehoorbeenketen vormen: de hamer (malleus), het aambeeld (incus) en de stijgbeugel (stapes). Via de buis van Eustachius staat het middenoor in verbinding met de neus-keelholte.
Het eigenlijke gehoororgaan, ook wel het slakkenhuis of het binnenoor genoemd.
Geluid bestaat uit luchttrillingen. Deze trillingen komen via de gehoorgang op het trommelvlies. Het trommelvlies en de gehoorbeentjes versterken en geleiden de trillingen naar het slakkenhuis. In het slakkenhuis bevinden zich de zintuig(zenuw)cellen, die de trillingen omzetten in zenuwprikkels. Deze zenuwprikkels worden via de gehoorzenuw naar de hersenen gevoerd, waar zij in 'horen' vertaald worden. Het middenoor is onder normale omstandigheden gevuld met lucht, wat dezelfde druk en samenstelling heeft als de buitenlucht. De buis van Eustachius maakt uitwisseling mogelijk, zodat de luchtdruk voor en achter het trommelvlies hetzelfde is.
Soorten gehoorverlies
Er zijn 2 soorten gehoorverlies:
Binnenoorgehoorverlies
Bij een binnenoorgehoorverlies, perceptiefverlies of zintuigverlies), is er schade aan het slakkenhuis. Deze schade kan niet hersteld worden.Het geleidingsgehoorverlies (meestal middenoorverlies)
Dit komt door onvoldoende overdracht van het geluid vanaf de gehoorgang naar het slakkenhuis. De afwijkingen liggen dan in de gehoorgang, het trommelvlies en/of in het middenoor. Mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld: verstopping van de gehoorgang door oorsmeer, een gaatje (perforatie) in het trommelvlies of onderbreking van de gehoorbeenketen. Deze afwijkingen kunnen vaak wel worden hersteld.
Acute middenoorontsteking
Een acute middenoorontsteking komt vooral voor bij jonge kinderen. De ontsteking ontstaat vaak tijdens een verkoudheid. Klachten zijn meestal oorpijn en koorts.
De ontsteking zit in het middenoor en het oorbot (mastoïd). Soms ontstaat er door de ontsteking een scheurtje in het trommelvlies. Er kan dan pus uit het oor lopen.
Behandeling
De meeste acute middenoorontstekingen worden behandeld met medicijnen. Eerst krijgt u of uw kind pijnstillers. Soms zijn later ook antibiotica nodig.
Soms raakt de verbinding tussen het middenoor en het schedelbot afgesloten. Dit komt doordat het slijmvlies door de ontsteking opzwelt. Hierdoor kan pus zich ophopen in het bot achter het oor. De pus zoekt dan een andere weg naar buiten.
Er ontstaat een zwelling achter de oorschelp, die vaak rood is. Door de zwelling wordt de oorschelp naar voren geduwd. Dit heet een mastoïditis.
Als antibiotica onvoldoende helpen, is een operatie nodig. Tijdens deze operatie opent de arts het bot achter het oor, zodat de pus kan weglopen. Deze operatie heet een mastoïdectomie.
De operatie gaat als volgt:
De arts maakt met een boor een opening in het bot achter de oorschelp.
De arts maakt de ontstane holte schoon.
Meestal plaatst de arts een dun slangetje (drain). Hierdoor kunnen pus en wondvocht ook na de operatie weglopen.
Na een paar dagen kan de drain worden verwijderd.
Als er nog geen scheurtje in het trommelvlies zit, maakt de arts tijdens de operatie een klein gaatje in het trommelvlies. Dit heet een paracentese.
Na de operatie blijft er een litteken achter de oorschelp.
Chronische middenoorontsteking
Bij een chronische middenoorontsteking is het slijmvlies in het middenoor en het bot achter het oor (mastoïd) langdurig ontstoken. Het slijmvlies is hierdoor dikker dan normaal en maakt te veel slijm aan. Soms ontstaan er ook kleine gezwellen (poliepen) in het slijmvlies. Er zit bijna altijd een gat in het trommelvlies.
Symptomen
Bij een chronische middenoorontsteking heeft u meestal weinig pijn. Wel kunt u uw oor voelen. Ook komt er vaak af en toe vocht uit het oor. Dit vocht loopt via een gat in het trommelvlies naar buiten. Dit heet een loopoor. Het vocht heeft meestal een vieze geur.
Door de ontsteking hoort u meestal minder goed. Dit komt door het gat in het trommelvlies en soms door beschadiging van de gehoorbeentjes.
Mogelijke complicaties
Soms groeit er bij een chronische middenoorontsteking huidweefsel in het middenoor. Dit heet een cholesteatoom. Dit huidweefsel hoort niet in het middenoor en kan het bot beschadigen.
Bij een cholesteatoom is de kans op ernstige problemen groter, zoals:
Beschadiging van de gehoorbeentjes, waardoor u steeds minder goed hoort.
Een hersenvliesontsteking doordat de ontsteking zich vanuit het bot achter het oor uitbreidt naar het hersenvlies.
Een ophoping van pus in de hersenen (hersenabces) doordat de ontsteking zich uitbreidt naar de hersenen.
Een verlamming van de aangezichtszenuw, waardoor u een deel van uw gezicht niet goed kunt bewegen.
Duizeligheid door beschadiging van het evenwichtsorgaan.
Ernstig gehoorverlies of zelfs doofheid door beschadiging van het slakkenhuis.
Behandeling
Antibiotica, zoals oordruppels of tabletten, kunnen de ontsteking vaak verminderen. Maar een chronische middenoorontsteking geneest hierdoor meestal niet. Daarom is een operatie nodig.
Deze operatie heet een schoonmakende ooroperatie (sanerende ooroperatie). Tijdens de operatie verwijdert de arts het ontstoken slijmvlies en eventueel het cholesteatoom. Als het mogelijk is, sluit de arts ook het gat in het trommelvlies.
De operatie
De arts voert de operatie uit via de gehoorgang, via een snee achter de oorschelp of via beide.
Soms moet de arts tijdens de operatie een deel van de gehoorbeentjes verwijderen. Dit is vooral nodig als er een cholesteatoom aanwezig is. Zo krijgt de arts voldoende ruimte om de ontsteking te verwijderen. Ook wordt de kans op beschadiging van het slakkenhuis tijdens het schoonmaken kleiner.
Bij een cholesteatoom zijn de gehoorbeentjes vaak al vóór de operatie beschadigd. De arts kan de verwijderde gehoorbeentjes of delen daarvan soms opnieuw gebruiken om het gehoor te verbeteren. Dit gebeurt soms tijdens dezelfde operatie, maar meestal tijdens een latere operatie.
De arts herstelt het trommelvlies met een stukje bindweefsel (fascie) of kraakbeenvlies. Meer informatie hierover leest u bij Trommelvliessluiting(https://www.ziekenhuisrivierenland.nl/behandelingen/trommelvliessluiting-myringoplastiek).
Het resultaat van de operatie
Het doel van de operatie is een rustig, droog en veilig middenoor met een gesloten trommelvlies.
Als er geen cholesteatoom aanwezig was, is het gehoor na de operatie vaak beter.
Als er wel een cholesteatoom aanwezig was, is het gehoor meestal niet beter. Soms is het gehoor na de operatie zelfs tijdelijk of blijvend slechter.
Soms moet de arts veel beschadigd bot verwijderen. Hierdoor ontstaat een grote holte in het bot achter het oor. Dit heet een radicaalholte. De arts kan deze holte via de gehoorgang schoonmaken.
Als u een radicaalholte heeft, moet de KNO-arts uw oor meestal de rest van uw leven regelmatig grondig schoonmaken. Dit heet een oortoilet. Bij de operatie vindt de KNO-arts een veilig oor soms belangrijker dan een beter gehoor.
Een tweede operatie
Een cholesteatoom kan na de operatie terugkomen. Daarom kan de arts besluiten om 6 tot 9 maanden na de eerste operatie een tweede operatie uit te voeren.
Tijdens deze operatie controleert de arts of het middenoor schoon is. Als dat nodig is, probeert de arts ook de gehoorbeentjes te herstellen om het gehoor te verbeteren. Hiervoor kan de arts uw eigen gehoorbeentjes of gehoorbeentjes van kunststof gebruiken.
Als het cholesteatoom klein is, kan de arts soms al tijdens de eerste operatie de gehoorbeentjes herstellen.
Na de operatie
Na de operatie heeft u meestal weinig pijn. Als u wel pijn heeft, helpen pijnstillers vaak goed.
De eerste dagen na de operatie kan er nog wat vocht of bloed uit uw oor komen. In overleg met de KNO-arts kunt u hiervoor oordruppels of antibiotica krijgen.
Na de operatie komt u nog een tijd voor controle bij de KNO-arts. Hoe vaak u moet terugkomen, verschilt per patiënt.
Als er tijdens de operatie een radicaalholte is gemaakt, blijft regelmatige controle vaak nodig. De KNO-arts verwijdert dan het oorsmeer dat in de holte achterblijft.
Risico's
Gehoorverlies
Bij elke ooroperatie is er een zeer kleine kans op blijvend gehoorverlies door schade van het slakkenhuis. Bij het opruimen van ontsteking en door het schoonmaken van de gehoorbeentjes kan er ook een beschadiging van het slakkenhuis optreden. Het hierdoor ontstane gehoorverlies kan ernstig zijn en is blijvend.
Evenwichtsproblemen
Het evenwichtsorgaan ligt dicht bij de plek waar de arts opereert. Hierdoor kunt u na de operatie last krijgen van uw evenwicht. Deze klachten verdwijnen meestal langzaam vanzelf.
Beschadiging van de aangezichtszenuw
Er is een kleine kans op beschadiging van de aangezichtszenuw (nervus facialis). Deze zenuw loopt door het middenoor en zorgt ervoor dat u uw gezicht kunt bewegen, bijvoorbeeld om te lachen. Als deze zenuw beschadigd raakt, kan 1 kant van uw gezicht verlamd raken. Soms is dan een nieuwe operatie nodig, waarbij de arts een zenuw herstelt met een stukje van een andere zenuw (zenuwtransplantatie).
Verandering van smaak
Door het middenoor loopt een kleine zenuw (chorda tympani). Deze zenuw verzorgt de smaak van het voorste deel van één zijkant van de tong. Bij operaties in het middenoor kan deze zenuw, gedeeltelijk of geheel, beschadigen. Bij ongeveer 5 procent van de ooroperaties kan bij een gedeeltelijke beschadiging een smaakstoornis ontstaan. Dit kan enkele weken duren. Het is bijna nooit nodig de zenuw door te snijden om de ontsteking goed te kunnen verwijderen. Als de smaakzenuw helemaal beschadigt, gaat de smaakstoornis bijna altijd weer over. Dit kan tot 6 maanden na de operatie zijn.
Gebruikt u bloedverdunners?
Vertel dit altijd aan uw behandelend arts.
Bij sommige onderzoeken, behandelingen of operaties moet u tijdelijk stoppen met uw bloedverdunner of deze anders gebruiken. Dit hangt af van het soort bloedverdunner dat u gebruikt, waarom u deze gebruikt en de kans op een bloeding tijdens de behandeling of operatie.
Uw arts, anesthesioloog of de assistente op de polikliniek vertelt u of u moet stoppen met uw bloedverdunner. U hoort ook wanneer u moet stoppen en wanneer u weer kunt beginnen met uw bloedverdunner.
Heeft u geen instructies gekregen of heeft u nog vragen? Neem dan vóór de behandeling contact op met de afdeling waar u onder behandeling bent.
Stop nooit zelf met uw bloedverdunner en begin ook niet opnieuw zonder overleg met uw arts.