Voeding bij COPD

COPD is de afkorting voor de Engelse term Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Ofwel Chronische Obstructieve Longziekte. Het is de verzamelnaam voor een aantal verschillende chronische ziektes van de luchtwegen. Bijvoorbeeld bronchitis en longemfyseem. Voeding is een belangrijk onderdeel van de therapie bij COPD. 

Een gezond gewicht is belangrijk voor mensen met COPD. Of uw gewicht gezond is, ziet u aan uw BMI. BMI betekent Body Mass Index.

De BMI zegt iets over de verhouding tussen uw lengte en gewicht. Dus of u een gezond gewicht heeft voor uw lengte. Bij een BMI tussen de 21 en de 25 is uw gewicht goed. Bij een ernstige vorm van COPD wordt een BMI tussen de 25 en 30 ook gezien als een goed gewicht voor uw lengte.

Op de website van het Voedingscentrum staat een meter waarmee u uw BMI kunt berekenen:

Voedingscentrum(https://www.voedingscentrum.nl/nl/bmi-meter)

Weeg uzelf elke week om te controleren of uw gewicht hetzelfde blijft. Als u zomaar afvalt of aankomt, neem dan contact op met een diëtist. Een diëtist kan u ook helpen als uw gewicht te hoog of te laag is.

Veel mensen met COPD komen aan in gewicht. Dat komt bijvoorbeeld door:

• Minder lichaamsbeweging door kortademigheid of vermoeidheid
• Medicijnen zoals Prednison of medicijnen tegen angst of depressie

Door overgewicht wordt u kortademiger. Ook heeft u een groter risico op andere ziektes. Bijvoorbeeld diabetes en hart- en vaatziekten.

Tips bij overgewicht

• Blijf sporten en bewegen. Het liefst onder begeleiding van een gespecialiseerd fysiotherapeut. Als uw gewicht daalt in combinatie met beweging, verliest u overtollig vet. Maar houdt u uw spierkracht.
• Als uw klachten erger worden (bij een longaanval), probeer dan uw gewicht hetzelfde te houden. Als u extra medicatie krijgt (bijvoorbeeld Prednison en/of antibiotica) of u bent opgenomen in het ziekenhuis, dan kunt u beter tijdelijk niet afvallen. U raakt dan namelijk vooral spieren kwijt in plaats van vet.
• Eet voldoende eiwit. Meer hierover leest u onder het kopje 'Eiwit'.
• Eet gezond met groente, fruit, peulvruchten, vis, noten, zuivel en wat vlees. Laat bewerkte producten staan. Bijvoorbeeld frisdrank, snoep, snacks, gebak en kant-en-klare sauzen.
• Kies een manier van eten die u lang kunt volhouden. Ga niet streng op dieet.
• Trakteer uzelf af en toe op een extraatje. Dat maakt het makkelijker vol te houden. Doe dit niet te vaak, maar kies dan wel iets wat u écht heel erg lekker vindt. 
• Laat producten staan die niet bij gezonde basisvoeding horen, maar ook geen échte traktatie voor u zijn. Bijvoorbeeld rijstwafels, eierkoeken, voedingsbiscuits of tussendoor-repen. Kies liever op de meeste dagen echt gezonde tussendoortjes zoals groente, fruit of een handje ongezouten noten. En af en toe iets dat u het lekkerste vindt.

Onbewust afvallen komt vaak voor bij COPD. Dat is niet goed: u verliest dan namelijk niet alleen vet, maar ook spieren. Daardoor worden uw kracht en uw weerstand minder. Als u minder spieren heeft:

• komen longaanvallen komen vaker voor
• duurt het herstel van een longaanval langer
• is er een lagere kwaliteit van leven
• is het verloop van de COPD ernstiger
• is de levensverwachting lager

Vaak komt onbewust afvallen door minder eten. Bijvoorbeeld door minder eetlust, kortademigheid, snel een vol gevoel of somberheid. Daarnaast verbruiken mensen met COPD soms meer energie. Zij hebben dus meer eten nodig om gewichtsverlies te voorkomen.

Tips bij onbewust afvallen

• Neem contact op met een diëtist. U kunt de dichtstbijzijnde diëtist vinden via de website van het Voedingscentrum(https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/over-ons/contact/zoek-een-dietist.aspx).
• Blijf sporten en bewegen. Het liefst onder begeleiding van een gespecialiseerd fysiotherapeut. Hiermee behoudt u uw spieren. Als het lukt om weer aan te komen, bouwt u bovendien spieren op.
• Eet naast uw 3 hoofdmaaltijden ook 3 tussendoortjes.
• Kies voor producten met veel calorieën, zoals volle zuivelproducten, noten en vette vis. Bijvoorbeeld haring of makreel.
• Neem voldoende eiwit. Meer hierover leest u onder het kopje 'Eiwit'.

Lukt het niet om voldoende te eten? Dan kunt u producten gebruiken die de voeding meer calorieën en of bouwstoffen geven. Bijvoorbeeld drinkvoeding of een poeder of siroop die u door het eten doet. De basisverzekering vergoedt deze producten. Een diëtist kan beoordelen of u dit nodig heeft en welk product het meest geschikt voor u is. Ook kan de diëtist een machtiging voor u aanvragen voor vergoeding.

Veel mensen met COPD hebben te weinig spieren. Niet alleen mensen met een te laag gewicht. Ook bij een gezond gewicht of overgewicht komt dit voor. De kracht en de weerstand zijn dan minder goed.

Eiwit is de bouwstof voor het lichaam. Extra eiwit eten om spieren op te 
bouwen werkt alleen in combinatie met lichaamsbeweging. Train daarbij het liefst onder begeleiding van een gespecialiseerd fysiotherapeut.

Eiwit zit veel in vlees, vis, melkproducten, kaas, ei, noten en peulvruchten. Hoeveel eiwit u nodig heeft hangt af van uw gewicht, de hoeveelheid spieren en hoe goed uw nieren werken.

Iemand die spieren moet opbouwen heeft meer eiwit nodig. En iemand die ziek is heeft meer eiwit nodig dan iemand die niet ziek is. De diëtist kan u een advies geven over de juiste hoeveelheid eiwit voor u. Verdeel de eiwitten goed over de dag. Belangrijke momenten 
zijn:

• Na lichamelijke inspanning 
• Voor het slapengaan

Tips voor voldoende eiwit

• Kies voor hartig broodbeleg. Bijvoorbeeld kaas, zuivelspread, smeerkaas, vleeswaren of vis.
• Neem bij elke maaltijd een zuivelproduct. Bijvoorbeeld melk, karnemelk, yoghurt of kwark.
• Neem 3 keer per dag een eiwitrijk tussendoortje. Bijvoorbeeld een stukje kaas, haring, een handje noten of een bakje kwark.
• Eet bij de warme maaltijd altijd vlees, vis of een vleesvervanger. Vleesvervangers kunnen bijvoorbeeld zijn: een omelet, gekookte eieren, peulvruchten of noten.

Gezonde voeding is belangrijk om fit te blijven. De kans op een longaanval of een longontsteking is bovendien kleiner als u gezond eet.

Tips om gezond te eten

• Eet veel groente, fruit, peulvruchten, noten, vis, volkoren granen en wat vlees en zuivel.
• Eet juist zo min mogelijk snacks, gebak, snoep en koek.
• Drink zo min mogelijk frisdrank.
• Neem liever geen kant-en-klare sauzen.
• Kies voor onbewerkte producten. 
• Breng het eten op smaak met kruiden. Gebruik liever geen zout.

Eten volgens de Schijf van Vijf is een manier om gezond te eten. Meer informatie over gezonde voeding en de Schijf van Vijf vindt u op de website van het Voedingscentrum. 

Voedingscentrum(https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf.aspx)

Botontkalking (osteoporose) komt vaak voor bij mensen met COPD. Dit komt ook door Prednison. In de voeding zijn twee stoffen belangrijk: calcium en vitamine D.

Calcium is de bouwstof van de botten. Vitamine D zorgt ervoor dat calcium ingebouwd wordt in de botten. Calcium zit vooral in zuivelproducten. Daarnaast zit het een beetje in groene bladgroente en noten. Vitamine D zit in vette producten. Bijvoorbeeld in margarine en vette vis. De meeste vitamine D in ons lichaam wordt aangemaakt door de huid als we in de zon lopen.

Advies: extra vitamine D

Als we ouder worden, wordt onze huid minder goed in het aanmaken van vitamine D. De hoeveelheid vitamine D uit onze voeding is veel kleiner dan uit zonlicht. Daarom is het advies om extra vitamine D als een supplement te gebruiken voor vrouwen vanaf 50 jaar en iedereen vanaf 70 jaar. Ook mensen met een donkere huidskleur maken minder vitamine D aan in de huid en hebben daarom extra vitamine D als supplement nodig.

Tips tegen botontkalking

• Eet elke dag 3 keer een zuivelproduct. Bijvoorbeeld kaas, melk, yoghurt of kwark.
• Ga elke dag naar buiten.
• Neem een vitamine D-supplement als u een vrouw boven de 50 jaar of een man boven de 70 jaar bent of een donkere huidskleur heeft.

Melkproducten zijn belangrijk om voldoende eiwit en calcium binnen te krijgen. Dit is nodig voor sterke spieren en botten. 

Sommige mensen met COPD hebben last van slijm in de mond als ze melkproducten nemen. Vooral bij zoete melkproducten zoals melk, vla en chocolademelk. Dit komt doordat het speeksel slijmeriger wordt. Het is dus geen fluim (sputum) uit de longen.

Het gebruik van melkproducten verergert de COPD dus niet. De slijmvorming kan wel vervelend zijn.

Tips voor melkproducten bij slijmvorming

• Kies voor zure melkproducten. Bijvoorbeeld karnemelk, yoghurt en kwark. 
• Wissel een slokje melk af met een slokje water om het slijmerige speeksel weg te spoelen.
• Vervang melkproducten door sojamelk als dat beter gaat. 

Blijf wel melkproducten gebruiken in uw voeding.

Als u erg kortademig of vermoeid bent, kan eten moeilijk zijn.

Tips om voldoende te eten

• Rust voor het eten.
• Neem vaker een kleinere maaltijd. Bijvoorbeeld 6 tot 8 keer per dag.
• Eet langzaam en kauw goed.
• Eet zacht voedsel dat makkelijk te kauwen is.
• Maak makkelijke maaltijden. Bijvoorbeeld met groente uit blik, pot of uit de diepvries. 
• Lukt zelf koken niet? Laat een gezonde maaltijd bezorgen of maak gebruik van Tafeltje Dekje. 
• Gebruikt u zuurstof? Ga hier dan tijdens de maaltijd mee door.
• Neem uw maaltijden op momenten dat u zich goed voelt. Ook als dat een ander tijdstip is dan gebruikelijk is.

• Goede voeding is extra belangrijk voor mensen met COPD.
• Zorg voor een gezond gewicht. 
• Eet gezond volgens de Schijf van Vijf.
• Zorg dat u in beweging blijft, ook al bent u moe of kortademig. Een fysiotherapeut kan u daarbij helpen.
• Besteed extra aandacht aan voldoende eiwit in uw voeding. Eiwit zit in vlees, vis, melkproducten, eieren noten en peulvruchten.
• Slik vitamine D als u een vrouw bent van boven de 50 jaar of een man boven de 70 jaar. 
• Neem contact op met een diëtist als u ongewenst aankomt of afvalt.

Betrouwbare informatie over voeding vindt u op de websites van het Voedingscentrum(https://www.voedingscentrum.nl) en I am a Foodie.(https://www.iamafoodie.nl)