Waarom het gesprek op tijd voeren zoveel verschil maakt

Wat is belangrijk voor je als je gezondheid verandert? Welke keuzes zou je maken als je ernstig ziek wordt? En wat wil je vooral blijven doen?

Het zijn vragen waar veel mensen liever niet te lang bij stilstaan. Toch zijn het precies de vragen die centraal staan in proactieve zorgplanning (PZP): het tijdig voeren van gesprekken over wensen, verwachtingen en grenzen, zodat zorg beter aansluit bij wat voor jou belangrijk is.

In het kader van de foto-expositie Leven tot het laatst, die momenteel te zien is in Ziekenhuis Rivierenland, gingen we in gesprek met Manuel Tjin A Ton, internist-oncoloog in Ziekenhuis Rivierenland, en Steven van Os, kaderhuisarts palliatieve zorg in Waardenburg. Vanuit verschillende rollen begeleiden zij patiënten die te maken krijgen met een ongeneeslijke ziekte. De één vanuit het ziekenhuis, de ander vanuit de huisartsenpraktijk. Juist die combinatie maakt hun samenwerking waardevol. 

Wie denkt dat proactieve zorgplanning bestaat uit één gesprek aan het einde van het leven, heeft het mis.

"Het zijn vaak meerdere gesprekken die je gedurende een langere periode voert," vertelt Manuel. "Je verzamelt gaandeweg informatie. Wat vindt iemand belangrijk? Welke doelen heeft iemand nog? Wat wil iemand graag meemaken? Dat zijn dingen die je niet altijd in één gesprek boven tafel krijgt."

Steven herkent dat beeld.

"Wat iemand belangrijk vindt kan veranderen. Daarom is het zo belangrijk om met elkaar in gesprek te gaan én blijven. Het is geen formulier dat je één keer invult en daarna in een la legt. Het is een proces."

Daarbij draait het volgens Steven vooral om écht luisteren. “Luisteren om te begrijpen, niet luisteren om te antwoorden.” Want pas als duidelijk is wat iemand belangrijk vindt, kun je samen keuzes maken die daarbij passen.

Juist door op tijd te beginnen ontstaat ruimte voor die gesprekken. Niet pas wanneer een ziekte verergert of een crisissituatie ontstaat, maar op momenten waarop er nog keuzes zijn.

Hoewel beiden vanuit een andere omgeving werken, delen ze dezelfde overtuiging: goede zorg begint bij de mens achter de patiënt.

Voor Steven is dat een belangrijk onderdeel van zijn werk als huisarts.

"Wij kennen patiënten vaak al jarenlang. We kennen hun partner, hun kinderen, hun voorgeschiedenis. We weten soms hoe iemand vroeger was, wat iemand belangrijk vindt en welke zorgen er spelen. Dat helpt om samen keuzes te maken die echt passen bij iemands leven."

Manuel ziet daarin een belangrijke meerwaarde van de huisarts.

"De huisarts heeft vaak een rol als spin in het web. Die kent niet alleen de patiënt, maar vaak ook de partner en de kinderen. Dat perspectief is ontzettend waardevol."

Volgens beiden gaat het daarom niet alleen over medische mogelijkheden.

"Uiteindelijk willen de meeste mensen niet alleen langer leven," zegt Manuel. "Ze willen vooral goed leven, met zo min mogelijk klachten."

Leven tot het laatst vraagt om zorgen tot het laatst. Niet door altijd méér te doen, maar door steeds opnieuw te kijken: wat is nu goede zorg voor deze patiënt?

Dat huisarts en specialist elkaar aanvullen, blijkt ook uit hun samenwerking.

Enkele jaren geleden liepen Steven en Manuel zelfs een dag met elkaar mee. Steven keek mee in het ziekenhuis, Manuel liep mee in de huisartsenpraktijk.

Dat leverde bijzondere inzichten op.

"Toen Manuel een dag met mij meeliep, bezochten we een patiënt die eerder bij hem onder behandeling was geweest," vertelt Steven. "Hij zag toen hoe iemand thuis leefde en welke rol de omgeving speelt."

Aan het einde van die dag trokken ze een opvallende conclusie.

"We doen eigenlijk hetzelfde," zegt Steven lachend. "Alleen ik doe het thuis en hij doet het in het ziekenhuis."

Volgens beiden is juist die samenwerking essentieel om patiënten goed te begeleiden.

Voor de patiënt zou het eigenlijk niet uit moeten maken waar het gesprek plaatsvindt. Het doel is hetzelfde: zorg die past bij de wensen van de patiënt.

De foto-expositie Leven tot het laatst sluit naadloos aan bij die gedachte.

De tentoonstelling laat zien dat gesprekken over de laatste levensfase niet alleen gaan over ziekte of overlijden, maar juist over wat het leven waardevol maakt.

Voor Steven vat één zin dat misschien wel het beste samen.

“Als je het hebt over de dood, heb je het eigenlijk over het leven.”

Want uiteindelijk gaan die gesprekken niet alleen over behandelingen of zorg, maar over wat iemand belangrijk vindt, waar iemand energie van krijgt en wat iemand graag nog wil meemaken.

Manuel ziet dat net zo.

“Wat wil je nog doen? Wat vind je belangrijk? Waar wil je je tijd en energie aan besteden? Dat zijn vragen waar iedereen over na kan denken, niet alleen mensen die ziek zijn.”

Ook de plek van de expositie helpt om dat gesprek op gang te brengen. De tentoonstelling staat op het liftenplein, waar veel mensen langskomen. Zoals iemand treffend zei: “Je kunt er niet omheen, wel doorheen.” Dat past precies bij het onderwerp. We hoeven het gesprek over de laatste levensfase niet uit de weg te gaan. We kunnen er stap voor stap doorheen.

Misschien is dat ook precies wat de tentoonstelling wil bereiken: niet direct antwoorden geven, maar een gesprek op gang brengen.

Een gesprek over wat voor jou belangrijk is.

De foto-expositie Leven tot het laatst is tot en met 2 juli te zien op het liftenplein van Ziekenhuis Rivierenland. Dagelijks tussen 12.00 en 13.00 uur is er iemand van het ziekenhuis of een van de regionale zorgpartners aanwezig voor een gesprek of het beantwoorden van vragen.