Reumatoide artritis (RA)

Reumatoïde artritis is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door ontstekingen in de gewrichten die op den duur misvorming en schade aan de gewrichten kunnen veroorzaken. Vooral de gewrichten aan de handen, polsen, de voeten, enkels en knieën zijn betrokken. De ziekte kan u plotseling overvallen of heel langzaam ontstaan. Het verloop is grillig, een periode met weinig klachten wordt gevolgd door een periode met heftige klachten.

Bij sommige patiënten blijft de ernst van de ziekte min of meer constant, maar anderen gaan achteruit en krijgen last van complicaties. Het toenemen van de klachten kan daarom onderdeel zijn van het normale, grillige, verloop of een teken dat de ziekte verergerd is. Reumatoïde artritis kan op iedere leeftijd ontstaan, zelfs onder de 16 jaar en dan spreken we van jeugdreuma. Meer vrouwen dan mannen komen er mee in aanraking.

Meer over

Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuunziekte, wat inhoudt dat het immuunsysteem het eigen lichaam aanvalt. Het immuunsysteem hoort indringers als virussen en bacteriën aan te vallen, maar vergist zich en begint (delen van) het eigen lichaam als vijand te zien. Waarom dit gebeurt, is onbekend, maar men vermoedt in dit geval een samenloop van erfelijke aanleg, hormonale factoren en invloeden van buitenaf.

Het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen lijkt tegen RA te beschermen of het verloop van de ziekte te verzachten. Tijdens de menopauze en daarna verdwijnt de positieve invloed en dat kan verklaren waarom de gevallen van RA dan toenemen.

Hoewel u niet kunt genezen van RA is het voor veel patiënten wel mogelijk met een goede behandeling een redelijk normaal leven te leiden. Hieronder vindt u enkele tips:

  • Neem uw medicijnen trouw en op tijd in. Alleen dan werken ze het beste en kan de arts goed beoordelen of de dosis juist is. Stop nooit zomaar met een middel, zelfs als u last krijgt van bijwerkingen. Neem in dat geval altijd contact op met uw arts.
  • Kom regelmatig op controle bij de reumatoloog.
  • De reumatoloog zal aan u vragen om frequent labaratorium controle uit te laten voeren.
  • Koude en warme kompressen. Ontstoken gewrichten kunnen warm aanvoelen, een koud kompres kan dan verlichting geven. Een pijnlijk en stijf gewricht kan juist baat hebben bij een warm kompres.

Blijf bewegen. Een gewricht dat regelmatig beweegt smeert en voedt zichzelf. Ook versterkt u door te bewegen de spieren rondom het gewricht waardoor het stabieler en steviger blijft. Als de ziekte opspeelt en u veel last heeft van ontstekingen is het belangrijk de gewrichten niet te lang en te veel te belasten. Ga af op uw gevoel en overleg met een deskundige, bijvoorbeeld een bewegingstherapeut. U kunt ook kiezen voor een activiteit die niet belastend is voor de gewrichten zoals zwemmen in extra verwarmd water. Steeds meer zwembaden bieden deze mogelijkheid.

Klachten

Bij reumatoïde artritis denkt men voornamelijk aan ontsteking in de gewrichten, maar ook de omliggende spieren, pezen, zenuwen en slijmbeurzen kunnen ontstoken raken.
Hierdoor ontstaan de volgende klachten:

  • Stijve en pijnlijke gewrichten, met name in rust. De klachten worden vaak minder door beweging, maar het 'opstarten' is moeilijk, vooral 's ochtends.
  • Warmte, zwelling en soms roodheid. De aangedane gewrichten kunnen warm aanvoelen en door vochtophoping en ontsteking van het gewrichtskapsel (synovitis) gezwollen raken. De zwelling maakt bewegen nog moeilijker.
  • Vermoeidheid. De ontstekingen en de reacties van het lichaam hierop kosten veel energie. Ook kan bloedarmoede ontstaan waardoor de vermoeidheid nog verder toeneemt.
  • Ziek, grieperig gevoel met koorts en gebrek aan eetlust.

Soms ontstaan de klachten aan de ene kant iets eerder dan aan de andere kant, maar uiteindelijk ontstaat er symmetrie. Meestal zijn gewrichten in vingers, polsen, tenen en enkels als eerste aangedaan.

Bij reumatoïde artritis is een snelle behandeling, en dus een snelle diagnose, erg belangrijk om gewrichtsschade en complicaties te voorkomen.
Een ontstoken gewricht hoeft overigens niet direct op reumatoïde artritis te duiden, maar kan ook ontstaan door bijvoorbeeld overbelasting. Wanneer de klachten langer dan vier weken aanhouden kunnen ze wijzen op RA.

Onderzoeken

Geen enkel onderzoek kan reumatoïde artritis vaststellen, daarom kan het enige tijd duren voordat u zekerheid heeft. De volgende onderzoeken zijn belangrijk voor het stellen van de diagnose:

  • Uw verhaal en een algemeen lichamelijk onderzoek.
  • Bloedonderzoek: in het bloed kunnen antistoffen die typisch zijn voor RA (genaamd reumafactor en anti-CCP), voorkomen,. Ongeveer 80% van de mensen met beginnende reumatoïde artritis heeft deze antistoffen in het bloed. Er kunnen in het bloed aanwijzingen zijn voor ontsteking.
  • Röntgenfoto: de reumatoloog zal röntgenonderzoek aanvragen bij het stellen van de diagnose. Dit betreft meestal ''uitgangsfoto's'', Vaak worden de foto's in verloop van de behandeling herhaald. Op de foto kan de arts zien of gewrichten zijn beschadigd. Meestal is dat pas in een later stadium van de ziekte het geval, tenzij de ziekte een bijzonder agressief verloop heeft. Om tot een diagnose te komen let de arts op de aard, het aantal en de duur van uw klachten. Er mag geen andere reden voor de klachten gevonden kunnen worden.

Behandelingen

Hieronder bespreken we de behandelingen voor de reumatoïde artritis zelf. De mogelijke complicaties hebben ieder hun eigen behandeling. Uw arts kan u daar meer over vertellen.

Medicijnen

Medicijnen worden voorgeschreven om de ontstekingen te bestrijden, en daardoor schade te voorkomen, en de pijn te verminderen. Vrijwel altijd krijgt u een combinatie van verschillende middelen. Iedere patiënt is anders en de ziekte uit zich bij iedere patiënt verschillend. Het vinden van de juiste combinatie van medicijnen en de juiste dosering is daarom een langdurig traject dat u samen met de arts doorloopt.

Voor een goede werking van de medicijnen en een goede beoordeling van de dosis is het noodzakelijk dat er een constante hoeveelheid werkzame stof in uw bloed aanwezig is.
Het is daarom belangrijk dat u de middelen telkens op vaste tijden inneemt. Als u hier moeite mee heeft kunnen de arts en apotheker u helpen.

Welke medicijnen

  • Eenvoudige pijnstillers zoals paracetamol.
  • Ontstekingsremmende pijnstillers: NSAID (Non-Steroid Anti Inflammatory Drugs). Hun ontstekingsremmende werking kan zwelling en stijfheid verminderen. De meest gebruikelijke zijn ibuprofen, naproxen en diclofenac.
  • DMARD's (Disease Modifying Antirheumatic Drugs). Deze middelen zijn succesvol in het inperken van gewrichtsschade en het vertragen van de ziekte in het algemeen. Het kan weken tot maanden duren voordat u het effect van de middelen gaat merken en ze hebben geen pijnstillende werking, vandaar dat de arts meestal ook een ontstekingsremmende pijnstiller voorschrijft. Voorbeelden van een DMARD zijn methotrexaat en leflunomide.
  • Biologische ontstekingsremmers (biologicals). Deze middelen grijpen aan op het immuunsysteem. Ze worden via een injectie of infuus toegediend.
  • Corticosteroïden. Deze ontstekingsremmende middelen zijn afgeleid van het natuurlijke hormoon van de bijnierschors. Ze hebben vaak bijwerkingen op langere termijn. Soms geeft de arts het middel via een injectie rechtstreeks in het gewricht. Of wordt gekozen om eenmalige intramusculaire injectie te geven in de bilspier.

Bij de behandeling is het belangrijk rekening te houden met het grillige verloop van de ziekte. In tijden dat de ziekte 'rustig' is, kan aanpassing van de medicatie nodig/mogelijk zijn. Dit mag alleen onder begeleiding van een arts.

Let op! U mag nooit zelf de medicatie stoppen, verminderen of opvoeren, daarom is regelmatige controle noodzakelijk.


Operaties

In sommige gevallen kan een operatie uitkomst bieden, bijvoorbeeld om gewrichten te verstevigen, te corrigeren of zelfs helemaal te vervangen door een prothese. Een ziek gewricht vervangen lijkt ideaal, maar bij RA-patiënten kleven er nogal wat nadelen aan: vaak is de kwaliteit van het bot waaraan de prothese bevestigd moet worden niet goed, lopen op krukken na de operatie is slecht voor de gewrichten in de handen en armen en na het plaatsen van een prothese is er altijd een verhoogd risico op infectie. Samen met u zullen de specialisten de voor- en nadelen afwegen.