Syndroom van Sjögren

Bij het syndroom van Sjögren raken klieren chronisch ontstoken, voornamelijk de traan- en speekselklieren, maar bijvoorbeeld ook klieren die de vagina bevochtigen. In ernstige gevallen kunnen ook organen en zenuwen ontstoken raken, maar dat is zeldzaam. We onderscheiden twee vormen van de ziekte: de primaire en de secundaire vorm.
Als u primair syndroom van Sjögren heeft, is het een zelfstandige aandoening. Bij de secundaire vorm heeft u naast Sjögren nog een andere reumatische aandoening, zoals reumatoïde artritis of systemische lupus erythematodes (SLE).

Meestal ontstaat het syndroom op een leeftijd tussen de 35 en 60 jaar en tienmaal vaker bij vrouwen dan bij mannen. De manier waarop de ziekte zich ontwikkelt verschilt van persoon tot persoon. Meestal zijn de klachten mild van aard. Wanneer de klachten zich uitbreiden naar organen en zenuwen kan de ziekte een ernstiger verloop hebben.
Ook hebben patiënten met primair syndroom van Sjögren een iets verhoogde kans op non-Hodgkin lymfoom. Dit is een kwaadaardige ziekte van de lymfklieren, die vooral op oudere leeftijd voorkomt.

Hoe ziet het behandeltraject eruit?

Hoe ziet het behandeltraject eruit?

Afdeling

Reumatologie

Lees meer

Meer over

Het syndroom van Sjögren is een auto-immuunziekte, wat inhoudt dat het immuunsysteem het eigen lichaam aanvalt. Het immuunsysteem hoort indringers als virussen en bacteriën aan te vallen, maar vergist zich en begint (delen van) het eigen lichaam als vijand te zien. Waarom dit gebeurt is onbekend, maar men vermoedt in dit geval een samenloop van erfelijke aanleg, hormonale factoren en invloeden van buitenaf. De ziekte zelf is niet erfelijk, maar een ontregelt immuunsysteem kan dat wel zijn.

Klachten

Ontstoken klieren zijn de voornaamste klacht bij het syndroom van Sjögren. De klieren produceren dan niet alleen minder vocht, maar het vocht is ook van slechte kwaliteit en dus minder effectief.

  • Ontstoken traanklieren. De ogen gaan jeuken en schuren (gevoel van zand in de ogen) en op den duur kan het hoornvlies, het buitenste vlies aan de voorkant van het oog, beschadigd raken. Hierdoor wordt uw oog nog gevoeliger voor licht, stof en rook en kunnen er zelfs zweren op het hoornvlies ontstaan. Een troebel laagje op het oog kan het zicht wazig maken.
  • Ontstoken speekselklieren. Dit veroorzaakt een droge mond en keel. Dit is hinderlijk bij eten en praten. Omdat uw speeksel uw mond niet langer kan beschermen kunt u eerder last krijgen van tandbederf en (schimmel)infecties. Uw lippen kunnen uitdrogen en barsten. Ook uw smaakbeleving kan veranderen, sommige dingen hebben minder smaak of de smaak is anders dan voorheen. Een droge keel veroorzaakt kriebelhoest.
  • Droge vagina. Hierdoor kan vrijen pijnlijk worden en heeft u meer kans op een schimmelinfectie.
  • Droge huid. De huid kan schilferig worden en gaan jeuken.
  • Gewrichtsproblemen. Gewrichten kunnen alleen pijn doen (artralgie) of gaan ontsteken (artritis). Deze ontstekingen leveren meestal geen schade aan het gewricht op.
  • Bloedafwijkingen, bijvoorbeeld bloedarmoede.
  • Vermoeidheid. Waarschijnlijk veroorzaakt door de ontstekingen zelf, de reactie van het lichaam daarop en eventueel bloedarmoede.

In zeldzame gevallen: ontstoken vaatwanden en organen als nieren, longen, slokdarm, blaas en lever. Ook ontstoken zenuwen in benen en gezicht zijn mogelijk. 

Onderzoeken

  • Uw verhaal en een lichamelijk onderzoek.
  • Bloedonderzoek: bloed kan de arts veel informatie geven, bijvoorbeeld aanwijzingen voor ontstekingen, bloedarmoede en bepaalde antistoffen die zeer specifiek zijn voor Sjögren. Daarnaast helpen bloeduitslagen ook bij het uitsluiten van allerlei aandoeningen.
  • Oogonderzoeken om de hoeveelheid en kwaliteit van het traanvocht te bepalen.
  • Verschillende onderzoeken om de speekselklieren te onderzoeken, bijvoorbeeld een sialogram, waarbij de speekselkliertjes op een röntgenfoto zichtbaar worden  gemaakt. Ook kunnen speekselkliertjes weggenomen worden bv uit de lip. Onderzoek met de microscoop maakt duidelijk of het weefsel ontstoken is.

Meer informatie over deze onderzoeken vindt u op de website van het Reuma Nederland.

Om de diagnose te kunnen stellen moet u vier dan de zes onderstaande kenmerken hebben:

  • elke dag en langer dan 3 maanden klachten over droge ogen, of een zandgevoel in uw ogen, of vaker dan 3 maal per dag kunsttranen moeten gebruiken
  • elke dag en langer dan 3 maanden klachten over een droge mond, of opgezette speekselklieren, of moeten drinken om droog voedsel weg te krijgen
  • oogafwijkingen die blijken uit de Schirmer-test of de test met Bengaals rood
  • afwijkingen in uw lipweefsel die passen bij Sjögren
  • afwijkingen aan een speekselklier of de speekselklierproductie bij aanvullend onderzoek
  • aantoonbare aanwezigheid van tenminste een van de antistoffen anti-SSA of anti-SSB in uw bloed

Behandelingen

Omdat het syndroom van Sjögren chronisch is en dus niet te genezen, richt de behandeling zich op het bestrijden van de klachten.

  • Droge ogen kunnen worden verholpen met verschillende soorten kunsttranen.
  • Een droge mond is een moeilijk op te lossen probleem, u kunt proberen deze klacht te verminderen met kunstspeeksel. Regelmatig kleine slokjes water drinken kan wel tijdelijk helpen, maar het spoelt het weinige natuurlijke speeksel weg en daarmee ook de beschermende functie hiervan. Bij sommige mensen helpen kauwgom en suikervrije snoepjes.
  • Voor de droge vagina zijn verschillende (glij)middelen te koop. U kunt ze kopen bij drogist en apotheek.
  • Ontstoken organen of aangetaste zenuwen vereisen ieder een eigen aanpak. Vaak gebruikte medicijnen zijn ontstekingsremmende pijnstillers of afweeronderdrukkende medicijnen, zoals prednison, hydroxychloroquine of azathioprine.
  • Vermoeidheid. Er bestaan geen medicijnen tegen vermoeidheid er zijn aanwijzingen dat plaquenil de vermoeidheid kan verminderen. U moet het dan wel lange tijd gebruiken voor het effect merkbaar is.

Leefregels

  • Wees voorzichtig met alcohol en koffie, want hierdoor kan uw mond nog droger worden.
  • Een droge mond is minder beschermd tegen tandbederf, dus poets en flos goed en vraag uw tandarts en/of mondhygiëniste om advies.
  • Verstandig bewegen en rusten kunnen stijve gewrichten soepel houden en pijn verminderen. Ook warmte en ontspanningsoefeningen brengen verlichting. Bewegen gaat ook vermoeidheid tegen.
  • Plan uw dagen zorgvuldig. U heeft een beperkte hoeveelheid energie. Plan niet te veel dingen op één dag en neem de tijd om van activiteiten bij te komen.
  • Te vaak en te lang baden en douchen droogt de huid uit. Een luchtbevochtiger kan de uitdrogende werking van de centrale verwarming tegengaan.