Ziekte van Bechterew (spondylitis ankylopoietica)

De ziekte van Bechterew is een chronische ziekte die effect heeft op het hele lichaam, maar zich meestal als eerste uit in gewrichtsontstekingen in de wervelkolom. Gewrichten in de nek, rug en/ of het bekken worden hierdoor stijf en pijnlijk. De ontstekingen tasten uiteindelijk het kraakbeen en de botten aan, waarop het lichaam reageert door meer botweefsel aan te maken. Dit leidt ertoe dat de gewrichten aan elkaar vast groeien en misvormd raken.

Het verloop van de ziekte is grillig, een periode met weinig klachten wordt gevolgd door een periode met heftige klachten. Bij sommige patiënten blijft de ernst van de ziekte lange tijd constant, maar anderen gaan langzaam achteruit. Het toenemen van de klachten kan daarom onderdeel zijn van het normale, grillige, verloop of een teken dat de ziekte verergerd is.

Bechterew begint meestal sluipend op een leeftijd tussen de 15 en 40 jaar, maar kan ook bij kinderen voorkomen.

Meer over

De ziekte van Bechterew is een auto-immuunziekte, wat inhoudt dat het immuunsysteem het eigen lichaam aanvalt. Het immuunsysteem hoort indringers als virussen en bacteriën aan te vallen, maar vergist zich en begint (delen van) het eigen lichaam als vijand te zien. Waarom dit gebeurt is onbekend, maar erfelijke factoren spelen een rol en men vermoedt dat een infectie, bijvoorbeeld een darm- of urineweginfectie, de aanleiding kan zijn voor het ontsporen van het immuunsysteem. De ziekte van Bechterew zelf is niet erfelijk. Wel is bekend dat het hebben van een HLA (humaan leukocyten antigeen) type HLA-B27 de kans op de ziekte van Bechterew vergroot.

De meeste mensen blijven een redelijk normaal leven leiden en ondervinden lichte tot milde beperkingen. Ongeveer 10 tot 20% van de patiënten ondervindt ernstige beperkingen. Een vroege diagnose en snelle behandeling zijn vaak bepalend voor het verloop van de ziekte. Hieronder nog enkele tips:

  • Een goede sta-, zit- en lighouding is belangrijk. Laat u daarom adviseren over een goede stoel, ook op uw werk, en een goede matras. Blijf niet te lang in dezelfde houding.
  • Blijf in beweging en blijf zo lang mogelijk werken. Een actief lijf en een actieve geest houden u op de been. Bespreek de mogelijkheden met uw huisarts, werkgever en bedrijfsarts.
  • Neem rust als u het nodig heeft. Luister naar uw lichaam.
  • Belast uw rug niet met te veel lichaamsgewicht. Probeer als dat nodig is op een gezonde manier af te vallen.
  • Een warm bad of warme douche kan de klachten verminderen.

Klachten

De klassieke symptomen zijn pijn en stijfheid in de wervelkolom, maar omdat de ziekte het hele lichaam kan aantasten ontstaan uiteindelijk uiteenlopende klachten.

  • Stijfheid en (uitstralende) pijn voornamelijk in de lage rug en bilstreek. Kenmerkend is dat deze klachten het ergste zijn bij het opstarten ’s ochtends of na lang in dezelfde houding te hebben gelegen of gezeten. Bewegen vermindert de klachten, maar aan het einde van de dag geeft rust juist verlichting.
    Ook andere gewrichten kunnen ontstoken raken, bijvoorbeeld de schouders, heupen, knieën en enkels.
  • Vermoeidheid: dit is zowel een symptoom van de ziekte als een gevolg van slechte nachtrust door pijn.
  • Ontsteking van de achillespees en andere peesaanhechtingen (enthesitis).
  • Aanwezigheid van andere ziekten, zoals psoriasis (schilferende huid) of de ziekte van Crohn (chronische darmontstekingen).
  • Ontsteking van het regenboogvlies in het oog (iridocyclitis). Het oog is dan pijnlijk, rood en gevoelig voor licht. Met een tijdige behandeling loopt het oog geen blijvende schade op.
  • Hartklachten: ontstekingen kunnen leiden tot littekenweefsel waardoor elektrische prikkels in het hart niet goed doorgegeven kunnen worden en hartritmestoornissen kunnen ontstaan of hartkleppen stug worden en gaan lekken. Uiteindelijk kunnen deze klachten leiden tot hartfalen.
  • Ademhalingsklachten: doordat gewrichten tussen wervels, ribben en borstbeen minder kunnen bewegen kan de borstkas minder uitzetten, waardoor u kortademig wordt. Gelukkig is dit niet gevaarlijk, want u krijgt nog voldoende lucht/zuurstof binnen. Een andere reden kan zijn dat door ontstekingen aan uw longen littekenweefsel ontstaat dat uw longfunctie belemmerd.
  • Ontstekingen in de nieren. Als de ontstekingen lang aanhouden kan er schade aan de nieren ontstaan.
  • Stramme en onnatuurlijke houding: in een vergevorderd stadium kunnen wervels volledig aan elkaar groeien en verstijft de totale wervelkolom. Dit noemt men het bamboe-effect omdat de benige bruggen die tussen de wervels ontstaan de wervelkolom het aanzicht geven van een bamboestengel.
    Omdat door de vergroeiingen de botten minder langs elkaar schuren wordt de pijn minder, maar de wervelkolom is wel kwetsbaar. De aanhoudende ontstekingen zorgen namelijk voor botontkalking (osteoporose). Ook de vorm van de wervelkolom verandert waardoor de patiënt steeds verder voorover gebogen gaat lopen.

Hoewel Bechterew een ziekte is waarbij de patiënt in meer of mindere mate blijft verslechteren, neemt het aantal aanvallen af met het verstrijken van de jaren. Als u merkt dat uw klachten toenemen moet u contact opnemen met uw arts. Een aanpassing van de behandeling kan dan nodig zijn.

Onderzoeken

Geen enkel onderzoek kan Bechterew vaststellen, daarom kan het jaren duren voordat u zekerheid heeft. De volgende onderzoeken zijn belangrijk voor het stellen van de diagnose:

  • Uw verhaal en een algemeen lichamelijk onderzoek. Voor de huisarts, maar ook voor de reumatoloog, is dit de belangrijkste bron van informatie. De arts test bijvoorbeeld of er gevoelige plekken in de rug en bij het bekken zijn en hoe de beweeglijkheid van de rug is.
  • Bloedonderzoek: bloed kan de arts veel informatie geven, bijvoorbeeld aanwijzingen voor ontstekingen, maar ook eventuele aanwezigheid van de erfelijke factor HLA-B27. Toch hoeft dit alles geen definitieve uitslag op te leveren. Veel mensen hebben de factor in het bloed zonder ooit de ziekte van Bechterew te ontwikkelen en niet iedereen met de ziekte heeft deze factor in het bloed. Aanwijzingen dat er ontstekingen in het lichaam zitten kunnen in het begin van de ziekte afwezig zijn.Bloedonderzoek wordt daarom alleen gebruikt om de diagnose eventueel te kunnen bevestigen, andere aandoeningen uit te sluiten en de voortgang van de ziekte in de gaten te houden.
  • Röntgenfoto: op de foto kan de arts zien of het SI-gewricht (Sacro-Iliacale gewricht, onder in de rug) al is beschadigd. Meestal is dat pas in een later stadium van de ziekte het geval.

Om tot een diagnose te komen kijkt de arts nog specifiek naar een aantal criteria, onder andere:

  • Andere gevallen van Bechterew in de familie.
  • De aanwezigheid van ziekten als psoriasis en bepaalde darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn.
  • Ontstekingen in het bekkengebied, bijvoorbeeld aan de urinewegen of baarmoederhals kort voor het ontstaan van de ‘Bechterew-klachten’

Behandelingen

De ziekte van Bechterew is niet te genezen, maar snelle behandeling is noodzakelijk om de ernstige gevolgen van de ziekte mogelijk te voorkomen en de klachten draaglijk te houden. Hieronder bespreken we de behandelingen voor de gewrichtsproblemen die u kunt ondervinden. Eventuele andere zaken als oogontstekingen of hartproblemen vereisen hun eigen behandeling. Uw arts kan u daar meer over vertellen.

Bewegen en oefenen

Dit is het belangrijkste onderdeel van de behandeling. Aan te raden zijn sporten als wandelen, zwemmen, volleybal, basketbal of badminton, maar veel andere sporten zijn met wat aanpassingen ook goed te doen. Daarnaast zijn er verspreid over het hele land ook speciale Bechterew-oefengroepen, waar men de oefeningen toespitst op de persoon en de specifieke Bechterew-klachten. U kunt ook hulp krijgen van bijvoorbeeld een fysiotherapeut of ergotherapeut. Uw arts en de locale reumavereniging kunnen u over al deze opties meer vertellen. Het is overigens belangrijk goed naar de signalen van uw lichaam te luisteren. Soms heeft u te veel klachten of te weinig energie en is rust nemen belangrijker dan bewegen.

Medicijnen

  • Eenvoudige pijnstillers zoals paracetamol.
  • Ontstekingsremmende pijnstillers: NSAID (Non-Steroid Anti Inflammatory Drugs). Hun ontstekingsremmende werking helpt bij afremmen van de aandoening en de pijn te verminderen. Bij het gebruik van deze pijnstillers zitten wel bijwerkingen en ze kunnen de werking van andere geneesmiddelen beïnvloeden.
  • Traagwerkende (klassieke) ontstekingsremmers: DMARDs (Disease Modifying Antirheumatic Drugs). Deze middelen zijn succesvol in het voorkomen van gewrichtsschade en het vertragen van de ziekte in het algemeen. Bij Bechterew worden ze gebruikt wanneer er naast de rug ook andere gewrichten ontstoken zijn.
  • Biologische ontstekingsremmers (biologicals): deze middelen grijpen aan op het immuunsysteem. Ze worden via een injectie of infuus toegediend.
  • Corticosteroïden: dit middel wordt alleen toegepast bij een ernstige en acute aanval. Meestal geeft de arts het middel via een injectie rechtstreeks in het gewricht.  Vanwege de bijwerkingen wordt dit niet als een basisbehandeling voorgeschreven.

Een operatie

In sommige gevallen kan een operatie uitkomst bieden, bijvoorbeeld door een aangedaan gewricht te vervangen. Bij een volledig vastgegroeide wervelkolom kan door middel van een operatie de lichaamshouding verbeterd worden. Zo'n operatie heet een columnotomie. De operaties kunnen erg ingrijpend zijn en alle voor- en nadelen zullen vooraf uitvoerig met u besproken worden.